Vì chánh pháp chặt lìa ngón tay đệ tử

Thiền sư Câu Chi mỗi khi giảng giải thiền, hoặc khi có người đến tham hỏi pháp Phật thường hay giơ một ngón tay lên chỉ bày. Sư có một vị đệ tử vẫn thường kề cận, học hỏi pháp. Vị đệ tử này nhận thấy “Mỗi khi có người hỏi pháp yếu thì sư phụ thường hay đưa một ngón tay ra”. Vì thế những khi sư Câu Chi đi vắng mà có người đến hỏi pháp Phật vị đệ tử này cũng ra một ngón tay. Thiền sư Câu Chi biết chuyện liền hỏi vị đệ tử một đề mục về pháp Phật. Vị đệ tử đã thành lệ liền giơ ngón tay lên. Sư Câu Chi liền nắm lấy ngón tay của vị đệ tử chặt lìa. Vị đệ tử đau đớn, thét lên một tiếng và vùng tháo chạy. Sư liền cất tiếng gọi, vị đệ tử quay đầu vừa lúc nhận thấy ngón tay của thầy Câu Chi đưa lên. Vị đệ tử cũng đưa tay lên đáp trả ngay đó “hoát nhiên đại ngộ”, vị thiền sinh liền quỳ xuống lễ tạ thầy.

Lời Bàn:

Quả thật đến với công án này mà người học Phật bặt lời nói, không tìm hiểu, học hỏi kinh sách, ít hiểu biết về pháp Phật,… khó mong giải trình được công án. Công án này tạo ra huyền nghi “máu nhuộm thiền môn” và người học Phật không có tâm từ. Công án này thật rất đơn sơ, ngắn gọn, bặt đường ngôn ngữ nhưng không phải là không có lời nói. Chỉ vì phương tiện giả lập mà thành ra vắn tắt, tôi lại mượn lời nói mà giải trình công án.

Ở đây, ta chỉ biết mỗi khi có người hỏi pháp, thiền sư Câu Chi thường đưa một ngón tay biện giải mà ta lại không rõ biết người đến tham bái hỏi về vấn đề gì? Vị thiền sinh vì thấy sư phụ dùng ngón tay hiển bày pháp yếu, cứ ngỡ đó là cứu cánh của đạo giải thoát nên trộm học mà chẳng rõ tự tánh. Muốn sáng rõ công án này ta phải biết vì cớ gì mà thiền sư đưa một ngón tay khi có người cầu pháp? Tôi sẽ giả lập đặt ra các câu hỏi của những người đến tham bái, cụ thể:

Người cầu pháp hỏi:

- Thế nào là “tức Tâm tức Phật”?

Sư đưa một ngón tay ám thị “Tâm và Phật vốn không hai, chớ nương ngoài mà tìm cầu”.

Người cầu pháp khác hỏi:

- Tâm yếu của Phật pháp được truyền từ Ấn Độ sang là gì?

Sư đưa một ngón tay ám thị “Duy một chữ tâm”.

Người khác đến tham bái hỏi:

- Phật trước thuyết tam thừa, lại thuyết tối thượng thừa là lẽ gì?

Sư lại đưa một ngón hội ý “Chỉ một Phật thừa”. Bởi do thấy nghe tụng niệm là tiểu thừa, ngộ pháp hiểu nghĩa là trung thừa, y pháp hành trì là đại thừa. Đến khi vạn pháp thông đạt, tự đầy đủ, tất cả chẳng nhiễm, lìa các chấp tướng, trọn vô sở đắc, gọi là Phật thừa.

…                                                   

Cứ vậy, tùy theo chỗ vướng mắc của người học Phật mà sư Câu Chi chỉ bày phương tiện, vị thiền sinh trẻ chẳng hội ý thiền, lại khinh suất, kiêu mạn,… dựa nương pháp của sư phụ, dối truyền tâm pháp, lâu ngày thành tánh. Sư Câu Chi biết được một phen chỉ thẳng pháp yếu. Một dịp, Sư gọi vị thiền sinh lại rồi hỏi:

- Tự tánh vạn pháp là gì?

Vị thiền sinh trẻ vội đưa ngón tay trình pháp, nào hay bị sư Câu Chi chặt lìa ngón tay, vị thiền sinh kinh hoảng vùng chạy thoát, lại nghe tiếng sư phụ gọi không thể không xoay đầu, lại thấy ngón tay sư Câu Chi nhìn xuống nơi ngón tay đã mất, chợt đại ngộ “Vạn pháp đồng tánh không”. Vị thiền sinh trẻ tỉnh mộng, vội quỳ xuống lễ tạ.

Việc giải trình công án, mỗi người mỗi có cách kiến giải riêng biệt, tùy cái thấy nơi tự tâm. Từ lâu, tôi không cho rằng “Đây là cứu cánh của đạo giải thoát” nên chẳng từng biện giải. Tuy nhiên, tôi vẫn biết đây là pháp phương tiện, vì thuận duyên giải trình công án, đoạn dứt những huyền nghi. Vì tôi vốn chẳng là thiền sinh nên không câu nệ ngôn từ, lời nói,… chỉ mong thuận theo chánh pháp mà biện giải, góp phần làm cho công án thiền trở nên gần gũi, dễ tiếp nhận.