Tâm là gì ? - PHẦN 3

Tôi thấu rõ vạn pháp, thấu rõ con đường của bậc giác ngộ - Đức Phật Thích Ca đã đi. Có một sự thật là khi đạt được sự giác ngộ cao tột Phật hoàn toàn có thể quay về với gia đình, về làm một vì vua tốt của vương quốc Thích Ca. Người sẽ trị nước bằng con đường đức trị với sự hiểu biết  về tình yêu thương chân thật và bản tâm vắng lặng, không dính mắc. Nhưng Phật lại nhận biết loài người và chúng sinh 3 cõi đều đang rất khổ não, họ đang rất cần một người có sự hiểu biết tột cùng chỉ dẫn cho họ con đường giải thoát hoàn toàn, thoát ra mọi khổ não. Vì thế giáo pháp mầu nhiệm về con đường giác ngộ, thoát khỏi luân hồi cần được truyền sâu rộng vào trong xã hội loài người. Bởi lẽ con người là chúng sinh duy nhất có đủ sự thông minh và làm chủ được những hành vi tạo tác của chính mình. Muốn cứu khổ chúng sinh 3 cõi 6 đường thì phải lấy nẻo Người làm nền tảng. Phật nhận biết Người đã không còn thuộc về một đất nước, một gia đình đơn lẻ; Gia đình của Người là nhân loại và chúng sinh trong 6 đường. Phật đặt chân vào con đường hành đạo và hoằng pháp.

Phần lớn loài người thời Phật không có nhiều sự hiểu biết sâu sắc - Họ như là những đứa trẻ. Vì thế con người có ít sự hoài nghi, khi được chỉ bày chánh pháp - Con đường thoát khổ, thoát khỏi luân hồi. Đệ tử Phật - Cả người xuất gia và cư sĩ tại gia - đã tin sâu, tinh tấn hành trì đắc quả vị giác ngộ, giải thoát hoàn toàn với số lượng lớn. Những người học Phật đã tinh tấn hành trì “Cái gì” để đạt được sự giác ngộ, giải thoát hoàn toàn? Họ học cách buông bỏ. Buông bỏ tham lam, sân hận, si mê, hoài nghi và kiêu mạn. Họ dựa vào “Cái gì” để buông bỏ tâm phân biệt, dính mắc? Họ dựa vào giáo lý kinh điển, dựa vào việc hành trì miên mật tùy thuận bố thí, trì giới, nhẫn nhịn, tinh tấn, thiền định và trí tuệ để đạt sự hiểu biết về cái tôi, vạn pháp, vọng tâm không thật.

Buông bỏ những cái không thật thì họ đạt được bản tâm tĩnh lặng chân thật. Buông bỏ luôn cả bản tâm chân thật, cái tôi nhỏ bé trong tấm thân máu thịt của họ hòa vào không đại. Đệ tử Phật thành Phật, Bồ tát, A la hán thoát khỏi luân hồi.

Sự hiểu biết cao tột của Đức Phật đã giúp cho chúng sinh trong 6 nẻo thoát dần ra mọi khổ đau, được giải thoát. Giáo lý kinh điển Phật nhờ vậy mà được rộng truyền khắp nhân loại. Chỉ đáng tiếc tri thức nhân loại ngày một nâng cao, tâm phân biệt hoài nghi,… đã khiến con người đã từ lâu không còn tin vào con đường giác ngộ của Đức Thế Tôn. Kinh Phật chỉ còn là nguồn tri thức quý báu của người xưa nhằm khuyên con người sống hướng thiện, làm lành, lánh dữ  và ngày càng mai một trong lối sống thực dụng, bon chen, ích kỷ.

Viên ngọc quý thứ ba của Tam bảo - Tăng bảo đã không còn sáng rõ, không còn sống được với giáo pháp của Đức Phật. Sự lầm lạc, ngộ nhận của Tăng bảo đã chia chẻ đạo Phật ra thành nhiều mảnh vụn chấp vá. Giáo lý kinh điển được mang ra phiếm đàm, hý luận, “Lấy ngọn bỏ gốc”,... Càng về sau, càng lầm lạc. Không ít vị Tăng bảo rơi vào lợi dưỡng, lợi danh, phép thuật, bùa chú, cầu nguyện, cúng bái,… Số khác nuôi lớn bản ngã - Khinh sư, diệt Phật;... Sự không thực chứng ngộ bản tâm của giới Tăng bảo đã dẫn đến việc tách rời đạo Phật ra khỏi đời, khỏi xã hội loài người. Đánh mất đi giá trị ứng dụng thực tiễn của giáo lý đạo giác ngộ. Điểm qua các viên ngọc quý trong Tăng bảo hiện nay, tôi nhận biết có một vài vị đạt được những sự tỏ ngộ đáng ghi nhận. Tôi cũng nhờ tham khảo giáo lý của các vị này mà đạt được đóa vô ưu nhưng các vị minh sư trên đã vướng vào rào cản Tăng bảo. Thế nên họ không đủ sức hợp nhất đời đạo. Tri thức nhân loại đã tách rời đạo Phật ra khỏi đời. Đạo Phật chỉ còn là một tôn giáo thuần túy. Tri thức nhân loại đã không thể nhận biết giáo lý kinh điển của Phật là ngón tay chỉ mặt trăng. Do không nhận biết ngón tay, tri thức nhân loại đã quên bỏ cả mặt trăng.

Có lẽ đã có không ít người nhận ra - Tâm là gì? Và cũng có không ít người còn mơ hồ chưa thật rõ. Tôi sẽ tóm lược lại vấn đề.

Nhằm giúp con người nhận biết tâm, Phật đã chia tâm ra thành vọng tâm và tâm. Vọng tâm là tâm phân biệt, dính mắc khi mắt thấy cảnh, tai nghe tiếng, mũi ngửi mùi hương, miệng nếm vị, tay chân cơ thể xúc chạm đem tâm phân biệt dính mắc rồi sinh yêu ghét, chất chứa,… quên mất sự tĩnh lặng của tâm rồi buồn khổ, sầu não. Do con người dính mắc, không buông bỏ tạo thành nghiệp lực khiến con người thành một dạng chúng sinh chìm nổi trong 6 đường.

Cũng như vọng tâm, tâm cũng gồm những cái thấy nghe hay biết nhưng là cái thấy nghe hay biết không dính mắc, là sự buông bỏ - Đối cảnh vô tâm. Khi sống với tâm không dính mắc thì con người không còn tham đắm, u mê,… không còn bị đau khổ hơn thua, được mất não hại. Khi sống với chánh định thì con người sẽ được giải thoát hoàn toàn.

Tôi sẽ đưa ra ví dụ cho bạn rõ biết sự khác biệt của cái thấy giữa tâm và vọng tâm. Bạn hãy nhìn một đám mây trắng bay trên bầu trời.

Tôi sẽ hỏi: Bạn thấy gì?

Bạn trả lời: Thấy mây trắng bay.

Một lúc sau, tôi lại hỏi: Bạn thấy gì?

Bạn trả lời: Thấy mây trắng bay về cuối trời.

Đợi thêm một lúc, tôi lại hỏi: Bạn thấy gì?

Bạn trả lời: Mất rồi.

Tôi hỏi: Mây trắng mất hay cái thấy của bạn mất?

Bạn trả lời: Hiển nhiên là mây trắng mất, cái thấy thì vẫn còn.

Tôi nói: Bạn nói đúng. Cái thấy bạn vẫn còn. Vậy tại sao tôi hỏi bạn thấy gì, bạn lại nói là mất rồi. Do dính mắc nên bạn đã lầm lạc nhận cảnh làm cái thấy. Bạn quên mất cái thấy thường còn. Lẽ ra bạn phải trả lời: Thấy mây trắng không còn.

Tôi lại hỏi: Bạn đã nhìn thấy cánh đồng lúa khi nào?

Bạn trả lời: Khi tôi còn là một đứa trẻ.

Tôi nói: Bây giờ bạn hãy nhìn lại cánh đồng lúa. Bạn hãy nhớ lại cái thấy khi bạn là một đứa trẻ và cái thấy bây giờ là khác nhau hay giống nhau?

Bạn trả lời: Là giống nhau.

Tôi lại nói: Thật vậy. Cảnh vật thì có đổi thay, thời gian không dừng lại nhưng cái thấy nghe hay biết của mỗi con người là luôn hiện hữu, là không đổi thay. Nhưng do sự mê lầm, dính mắc mà con người quên mất cái thường tại, đuổi theo sự sinh diệt mà có sinh có diệt. Con đường của việc học Phật là hành trì đi tìm lại sự tỉnh thức, dứt vọng về chân. Bạn sẽ rõ biết - Bạn chưa từng sinh ra, liễu thoát sinh tử.

Điều căn bản của người học Phật là xác định sáng rõ - Tâm là gì? Tâm ở đâu? Người học Phật mà rong ruổi theo vọng tâm sinh diệt thì sẽ là chúng sinh trong 3 cõi. Người học Phật bỏ vọng về chân, sống với bản tâm tĩnh lặng, không dính mắc thì sẽ mau chóng đạt được chánh định, đạt được một trong bốn quả vị Thánh. Buông bỏ cả bản tâm tĩnh lặng thì người học Phật sẽ giải thoát hoàn toàn, chấm dứt sự sinh diệt.

Có một điều tôi xin trân trọng nhắc nhở mọi người: Nói thì dễ nhưng làm thật không hẳn là dễ dàng. Nói và làm là hai việc khác nhau. Thận trọng!